Jeśli pracownik faktycznie wykonuje pracę podporządkowaną w sposób, który zgodnie z kodeksem pracy odpowiada warunkom zatrudnienia na umowę o pracę, to pomimo formalnie istniejącej umowy innej niż umowa o pracę należy przyjąć, iż stosunek łączący go z pracodawcą jest stosunkiem pracy. W takiej sytuacji pracownik zawsze (roszczenia niemajątkowe nie ulegają przedawnieniu – art. 117 par. 1 kc) może wystąpić do sądu na podstawie art. 189 kpc o stwierdzenie istnienia stosunku pracy, zaś w przypadku różnorakich zaległości (nadgodziny, urlopy, inne świadczenia) może także wystąpić o zapłatę brakującej części wynagrodzenia.

Zgodnie z przepisem art. 22 § 1 Kodeksu pracy przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Zatrudnienie na warunkach zawartych w art. 22 § 1 Kodeksu pracy jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na pozostałe okoliczności i rodzaj podpisanej umowy.

Aby pozew nie został odrzucony przez Sąd, należy wskazać tzw. “interes prawny”, czyli powód, dla którego pracownik nie może w inny sposób dochodzić swoich praw. W tym wypadku, interes prawny w ustaleniu istnienia stosunku pracy na podstawie Art. 189 Kodeksu Postępowania Cywilnego polega na tym, że pozew zmierza do usunięcia stanu niepewności w przyszłości co do roszczeń, które nie są jeszcze skonkretyzowane bądź wymagalne.Taki pogląd jest zgodny z tezami zawartymi w wyroku Sąd Najwyższego z dnia 14 września 1998 roku, I PKN 334/98, OSNAPiUS 1999/20/646.